Politika

LICE I NALIČJE NACIONALIZMA

Spektar - Politika

nacionalizam

Nacionalizam je ideologija koji postavlja naciju, odnosno etničku zajednicu za osnovu ljudskog i društvenog zivota i koji održanju iste daje prednost nad bilo kojim drugim političkim i društvenim načelima.

Nacionalizam je kult vlastite nacije koga karakterizira šovinistički odnos i raspirivanje mržnje prema drugim nacijama, a svoj najviši domet ispoljava kroz genocid i fizičko istrebljenje drugih naroda.

Postoje različite vrste nacionalizama, s obzirom na različite definicije nacije koje se odnose na zajednički jezik, kulturu, društvene vrijednosti ili etničko podrijetlo.

Određeni fenomeni koji bi se mogli nazvati nacionalizmom su postojali kroz sva povijesna razdoblja, ali se u svom modernom obliku nacionalizam javlja tek u Novom vijeku, prvo sa stvaranjem apsolutnih monarhija koje su stvorile okvir za stvaranje zajedničkog nacionalnog identiteta među podanicima (najčešće u Zapadnoj Europi), potom kao kulturni pokreti u višeetničkim državama gdje je prosvjetiteljstvo i širenje pismenosti dovelo do stvaranja posebnih nacionalnih identiteta.

Nacionalizam se često prožima s drugim ideologijama kao što su konzervativizam, socijalizam i liberalizam. U 19. stoljeću se nacionalizam počeo ispoljavati kao rasizam i imperijalizam, a u 20. stoljeću je poslužio kao podloga za fašizam. Krajem 20. stoljeća se pod određenim okolnostima počeo ispoljavati i kao vjerski fundamentalizam.

Nacionalizam se u 19. stoljeću nametnuo kao dominantna ideologija u svijetu te je imao ključnu ulogu u mnogim važnim događajima kao što je izbijanje prvog i drugog svjetskog rata, odnosno cijelog niza etničkih sukoba od kojih mnogi traju i do današnjeg dana.

S obzirom na ulogu koju je odigrao u izbijanju nekih od najkrvavijih događaja u povijesti, nacionalizam često ima pejorativno značenje te se povezuje uz etničku netoleranciju, etničko čišćenje, šovinizam i militarizam. S druge strane mu se često iz ideoloških razlika daje pozitivan predznak kada se manifestira u obliku oslobodilačkih pokreta protiv velikih imperijalističkih sila, odnosno kada daje poticaj za napredak kulture i tehnologije kroz miroljubivo natjecanje nacionalnih država što u biti predstavlja najpozitivniji oblik razumjevanja nacionalizma.

10. siječnja 2010.

www.wapedia.mobi.sh

 

DEMOKRŠĆANSTVO

Spektar - Politika

krscanskademokracija

Kršćanska demokracija, koja se skraćeno naziva demokršćanstvo je zajednički naziv za raznorodne političke ideologije, pokrete i stranke koje nastoje pomiriti kršćanska vjerska, etička i društvena načela s institucijama suvremene demokratske države.

Pokreti koji se nazivaju demokršćanskima su nastali u drugoj polovici 19. stoljeća u Europi kao svojevrsna reakcija na pojavu moderne svjetovne države koja je svojim liberalnim sekularizmom predstavljala izazov dotadašnjim konzervativnim društvenim institucijama temeljenim na vjeri. Demokršćanstvo se javilo i kao reakcija na uspon socijalizma među radničkom klasom, koja je postajala sve brojnijom uslijed industrijske revolucije.

Demokršćanske pokrete obično karakterizira zalaganje za konzervativna načela u društvenim pitanjima (brak, obitelj), dok se u ekonomskoj sferi zalažu za intervenciju države u smjeru otklanjanja siromaštva i uvođenja države blagostanja.

Demokršćanske stranke se zbog toga u političkom spektru najčešće vezuju uz centar, s time da se u Latinskoj Americi smatraju lijevim, a u Europi desnim centrom.

10. siječnja 2010.

www.wapedia.mobi.sh

 

KONZERVATIVIZAM

Spektar - Politika

konzervativizam

Konzervativizam je zajednički naziv za političke ideologije koje se zalažu za državno uređenje kojemu su temelj tradicionalne vrijednosti, odnosno očuvanje postojećeg društvenog poretka.

Jedna od alternativnih definicija konzervativizam navodi kao ideologiju kojoj je cilj očuvanje reda i mira na račun društvene jednakosti i osobnih sloboda.

Konzervativizam se ponekad definira i kao vezanost uz tradicionalne principe, nasuprot liberalizmu koji se zalaže otvorenost prema novim idejama i društvenom eksperimentiranju.

Konzervativizam se u politici danas obično vezuje uz desničarske političke stranke i pokrete, iako bi se konzervativnim mogli nazvati i ljevičari koji se opiru preispitivanju pojedinih ideoloških dogmi.

Dodatne neudomice oko defincije konzervativizma izaziva i činjenica da se definicije tradicionalnih vrijednosti i poretka mijenjaju s vremenom. Tako su se u 19. stoljeću zagovornici laissez faire kapitalizma nazivali liberalima, dok su krajem 20. stoljeća bili nazivani konzervativcima.

Desnica, u najširem smislu, označava ideju da su pojedinac i društvo dužni da se pridržavaju Zakona (uključujući najčešće kršćanski moral i tradiciju).

Desno krilo, politička desnica, ili najjednostavnije desnica su nazivi koji se odnose na onaj dio spektra političke misli i ideja, koji je povezan za konzervativizmom, klasičnim ekonomskim liberalizmom, religijskom desnicom, nacionalizmom; najjednostavnije rečeno, one ideje koje su suprotne ljevici.

Smatra se da je naziv nastao u vrijeme francuske revolucije, kada su monarhisti, pobornici starog režima nazivani desničarima, zato što su sjedili na desnoj strani Skupštine.

Vremenom je ovim nazivom počeo da se označava spektar političkih ideja i stavovi koje bi iznosio govornik, a koji u sebi sadrži ideje konzervativizma, ekonomskog liberalizma, nacionalizma i sl.

Neki smatraju da politička desnica uključuje i one oblike liberalizma koji daju prednost slobodnoj trgovini ispred egalitarizma, ali mnogi zagovornici ekonomskog liberalizma smatraju da njih bolje opisuje dodatna osa na političkom spektru (liberalizam - totalitarizam). Zbog čestih nedoumica i protivrječnosti kod svrstavanja političkih partija na jednu osu (ljevica-desnica) danas se češće koristi sustav političkog spektra sa dvije ose, i to (ljevica/desnica - liberalno/autoritativno).

Od Francuske revolucije, politička upotreba naziva "ljevica" i "desnica" je evoluirala preko lingvističkih, kulturnih, društvenih i nacionalnih granica i često je imala potpuno različita značenja, u zavisnosti od društva, kulture ili jezika. Primjericer, 2004., vlada Narodne republike Kine proglasila je da ostaje na "ljevici" uprkos brojnim promjenama koje su je dovele bliže onome što se u anglo-saksonskom svijetu karatkerizira kao "desnica". Suprotno Kini, Frankov režim u Španolskoj, koji je bio otvoreno "antikomunistički" i svim sredstvima se borio da ukine "ljevicu", često je donosio zakone koji su bili veoma slični onima u SSSR-u i drugim zemljama koje bismo mogli nazvati "ljevičarskim". Slično, iako je "desnica" u svom izvornom obliku označavala one koji podržavaju interese aristokracije, u mnogim kapitalističkim zemljama (najviše u SAD), podjela na "ljevicu" i "desnicu" nije u korelaciji s podrijetlom i bogatstvom.

U 20. stoljeću, izvan SAD, u kojima je kapitalizam bio podržavan od većine političara i intelektualaca, najuočljivija razlika između ljevice i desnice bila je po pitanju ekonomske politike. Desnica je podržavala kapitalizam, dok je ljevica podržavala socijalizam (ili demokratski socijalizam,

socijaldemokraciju) ili komunizam. Ova osnovna razlika se donekle izgubila raspadom Sovjetskog, Istočnog bloka, budući da se kapitalizam danas uglavnom svuda prihvaća, s manjim ili većim nivoom intervencije vlasti u preraspodjeli dobara.

Danas se najčešće, pod nazivom desnica, podrazumjevaju ideje povezane s tradicionalnim vrednostima (najčešće kršćanskim) i očuvanjem individualnih i korporativnih prava kroz ograničavanje moći države (što se nekad govori i kao zapadnjačka ili anglosaksonska demokracija). U svom izvornom obliku, ova ideja ograničavanja moći države veoma je povezana s idejom liberalizma, ali jedan dio desnice žestoko negira pretpostavke liberalizma, a postoje i grupe liberala koji sebe ne smatraju desnim krilom.

Pod nazivom desnica, nešto rijeđe, se podrazumijeva i originalna ideja desnog krila, a to je očuvanje bogatstva i moći u rukama onih koji su je i imali.

Oba ova shvaćanja očitavaju se u mnogo oblika, i osobe koje podržavaju neke vrijednosti desnice ne moraju obvezno podržavati ostale vrijednosti i ideje koje se pripisuju desnici. U praktičnoj politici, često nailazimo na beskrajne varijacije i kombinacije u kojima desnica artikulira svoju političku misao, i često su sukobi unutar desnice jednako žustri kao i oni između ljevice i desnice.

Vrijednosti i ideje desnice veoma se razlikuju u odnosu na državu i eru u kojoj se pojavljuju. Često i sami političari ističu neobične, ekscentrične ili naprosto glupe prioritete i pripisuju ih "ljevici" ili "desnici". Stoga je veoma teško potpuno točno procjeniti nečija uvjerenja i politiku i prikazati je na osi političkog spektra.

UmJerena desnica je naziv kojim se opisuje najčešći i danas najprisutniji i najdominantniji oblik desnice. On je najbliže povezan sa tradicionalizmom i anglo-saksonskim konzervativizmom.

UmJerena desnica najčešće podrazumJeva kršansku tradiciju, kapitalizam kao najopćiji oblik društvenog uređenja, koncept parlamentarne demokracije i pravne države. U domenu odnosa prema društvenim promjenama i institucijama društva, umjerena desnica podrazumjeva relativno oprezan stav i otpor velikim društvenim promjenama, zbog toga što one nose i velik rizik.

Partije umjerene desnice uglavnom dominiraju na političkoj sceni Europe i SAD. Nije teško uočiti da je umjrrena desnica najzastupljenija u razvijenim, bogatim zemljama kapitalističkog uređenja.

Radikalna desnica je naziv kojim se najčešće opisuju političke grupe, pokreti i partije koje je veoma teško klasificiratii unutar klasičnog desnog krila.

Fašizam se ponekad smatra oblikom radikalne desnice, posebno od strane kritičara desnice (a to je najčešće politička ljevica). Većina radikalnih desničara odbija bilo kakvu povezanost s fašizmom, a postoje i učenjaci koji fašizam smještaju na političku ljevicu.

Najviše zabuna dolazi iz veoma raznolike upotrebe ovih naziva. Naziv "radikalna desnica" upotrebljava se u narazličitijim, donekle suprotstavljenim, oblicima:

*Reformski orijentirani desničarski pokreti ili desničarske struje konzervativnih političkih partija. Ovi pokreti nekada se nazivaju i: disidentska desnica, aktivistička desnica, ili populistička desnica. Ovdje ubrajamo sve oblike desničarske politike koji su između tradicionalnog konzervativizma i ekstremne desnice. Pobornici ovakvih ideja uglavnom su manjinski zastupljeni odn. izvan su glavnog političkog toka, ali iz njih najčešće proisteknu pokreti drastičnih reformi (umjesto revolucije).

Ekstremna desnica ili ultra desnica, koja uključuje i neo-fašiste, neo-naciste i pokrete dominacije bjelaca. Ovakve grupe uglavnom su više revolucionarnog nego reformističkog karaktera.

Široki spektar desničarskih političkih ideja između tradicionalnog konzervativizma i ekstremne desnice.

Ove kategorije nisu univerzalno prihvaćene i postoji niz drugačijih upotreba, pa je opis i usporedba ovih naziva veoma komplikcirana i delikatna.

Ekstremna ili ultra desnica je naziv kojim se opisuju političke grupe koje uglavnom izlaze iz tradicionalnog glasačkog spektra desnice. Naziv najčešće uključuje revolucionarnu desnicu, militantne rasističke i religiozne grupe, fašiste, neo-fašiste, naciste i neo-naciste.

U razvoju i ideologiji fašizma postoje elementi kako ljevice tako i desnice. Mnogi intelektualci se spore oko razvrstavanja fašizma. Mnogi tvrde da je fašizam oblik ekstremne desnice ali postoje i oni koji tvrde suprotno. Fašizam se najčešće koristi kao debatni argument u cilju diskvalifikacije političkog takmaca koji zastupa suprotne ideje.

10. siječnja 2010.

www.wapedia.mobi.sh

   

KOMUNIZAM

Spektar - Politika

communism

Komunizam je pojam koji ima više značenja tj. može se koristi za opisivanje socijalnog i ekonomskog sistema, ideologije koja podržava takav sistem ili političkog pokreta koji pokušava sprovesti uvođenje komunističkog sustava.

Komunizam su definirali Karl Marx i Friedrich Engels 1848. u knjižici sa naslovom "Manifest Komunističke partije" koja je bila prvo objavljena u Londonu. Komunistički manifest je definirao utopiju - komunizam gdje svi rade i uzimaju prema svojim potrebama, a u takvom društvu ne postoji privatno vlasništvo, kapitalizam a ni država. Mnoge ideje koje su Marx i Engels iznjeli nisu bile nove i one su se pojavile prije u dijelima Platona ("Država"), te u dijelu sir Thomasa Morea ("Utopija"), no oni su uskadili te ideje sa tadašnjim vremenom i shvaćanjima.

Komunistički manifest je nastao iz kritike tadašnjeg kapitalističkog društva i rastuće industrijalizacije u Europi i u SAD. Komunistički manifest je doveo do stvaranja komunističkih pokreta u mnogim zemljama, i u ranom 20. stoljeću je postala osnova boljševizma i Treće internacionale. Ideje komunizma u interpretaciji Vladimira Iljiča Lenjina dovele su do stvaranja Sovjetskog saveza i kasnijem rasprostranjenju komunizma kao državnog poretka u mnogim zemljama svijeta (vidi Popis socijalističkih država). Sve interpretacije bile su daleko od komunizma koji je bio iznesen u Komunističkom manifestu, tj. utopijskog poretka

Marksizam je filozofski pravac, odnosno politička ideologija temeljena na spisima njemačkog filozofa Karla Marxa (po kojoj je dobio ime) i Marxovog prijatelja i suradnika Friedricha Engelsa. Od svih tih spisa je najvažnija Marxova nedovršena knjiga Das Kapital.

Marksizam, koji se temelji na engleskoj političkoj ekonomiji, francuskom utopijskom socijalizmu i njemačkoj idealističkoj filozofiji iz prve polovice 19. vijeka, nastoji dati kritiku društva koja je istovremeno naučna i revolucionarna. Marksizam historiju tumači kroz sukob povlaštenih i potlačenih društvenih klasa, te smatra da će svi društveni problemi biti riješeni stvaranjem besklasnog društva zvanog komunizam. Kao prijelazna faza između kapitalizma - koga marksisti smatraju posljednjim stadijem klasnog društva - i komunizma bi se trebao uspostaviti socijalizam u kome bi postepeno trebalo biti ukinuto privatno vlasništvo nad sredstvima za proizvodnju.

Marksizam se danas uglavnom povezuje s revolucionarnim socijalizmom, odnosno raznim komunističkim pokretima i državama, iako su sve do 20. vijeka među marksiste spadali i umjereni socijalisti od kojih će kasnije nastati moderna socijaldemokracija.

Nakon pada Berlinskog zida i propasti komunističkih režima u Istočnoj Evropi, marksizam - koji je bio njihova službena ideologija - je izgubio dosta pobornika, ali je manji dio marksista to shvatio kao priliku za rehabilitaciju svoje filozofije, koju su, po njihovim navodima, izopačili zagovornici totalitarizma kao Lenjin, Staljin, Mao i Pol Pot.

10. siječnja 2010.

www.wapedia.mobi.sh

 

FEMINIZAM

Spektar - Politika

feminism

Feminizam je naziv za skupinu ideologija i političkih pokreta kojima je cilj bio poboljšanje položaja žene u društvu, odnosno izjednačavanje prava žena s pravima muškaraca.

Feminizam je pokret koji je nastao u zapadnim zemljama u 19. stoljeću kao jedna od posljedica industrijske revolucije. Industrijski razvitak počeo je otklanjati potrebu za ljudskom radnom snagom, postepeno eliminirajući jednu od prednosti koju su muškarci imali nad ženama. To je omogućilo ženama da postanu sve značajniji dio radne snage, pogotovo za vrijeme prvog svjetskog rata kada su zamjenjivale muškarce na frontu.

Feministički pokret se ispočetka ispoljavao u dva oblika - kao pokret za ravnopravnost u plaćama, odnosno kao pokret kao davanje prava glasa ženama. Ovo potonje je s vremenom postignuto u većini zapadnih zemalja nakon prvog svjetskog rata, a kasnije i u ostatku svijeta.

Kako je politička, a i ekonomska ravnopravnost žena postignuta u institucionalnom smislu, tako je i feminizam postepeno evolucirao u novu formu tzv. radikalnog feminizma kome je cilj bio promijeniti tradicionalnu ulogu žene u društvu putem napada na brak i materinstvo kao tradicionalne institucije, odnosno na muškarce koji su po prirodi represivni prema ženama. Iako je relativno malen broj žena prihvatio taj ekstremni stav, danas se feminizam najčešće povezuje s njim.

Feminizam se u posljednje vrijeme javlja i kao svojevrsna obrambena reakcija na porast neo-konzervativizma i vjerskog fundamentalizma, kojima je cilj vratiti tradicionalne institucije kao i tradicionalni položaj žene u društvu.

Većina feminističkih teoretičara, pogotovo onih iz zapadnih i anglosaksonskih država, drži kako se feminizam razvijao u tri vala:

Prvi val feminizma nastao je u 19.st. i označavao borbu žena za pravo glasa. Te feministkinje su bile poznate kao sufražetkinje.

Drugi val feminizma se javio 1960-ih i trajao do 1980-ih. Označavao je klasične postavke i fokuse feminizma kao što su organizacija masovnog pokreta, rodna ravnopravnost, antiimperijalizam, promjenu zakonodavstva, ženske i feminističke časopise, edukacija žena, problematika muškog nasilja i sl.

Treći val feminizma započeo je 1980-ih i traje do danas; pokušava negirati rod i nadilaziti rodne razlike te je s toga blizak drugim teorijama: queer teoriji, post-kolonijalnoj teoriji, transnacionalizmu, ekofeminizmu, trans-feminizmu te ostalim novim feminističkim teorijama i novim društvenim problematikama s kojima se žene susreću.

Antifeminizam je izraz koji u najširem smislu označava pojedince, organizacije ili ideologije koji se u potpunosti ili djelomično suprotstavljaju feminizmu, odnosno ciljevima feminističkog pokreta.

U užem smislu se pod izrazom antifeminizam podrazumijevaju pojedinci, organizacije ili ideologije koje kritiziraju i/li odbacuju feminizam u suvremenim industrijskim državama Zapada, smatrajući da je primjena feminističke ideologije u praksi donijela više štete nego koristi. Te se kritike prvenstveno odnose na tzv. feminizam drugog i trećeg vala, odnosno radikalni feminizam koga antifeministi optužuju za poticanje mizandrije i ženskog seksizma.

Zbog tih razloga se izraz antifeminizam počeo koristiti i za feministkinje koje su od kraja 1980-ih počele kritizirati zbog njegovog zastranjivanja u ekstremizam.

10. siječnja 2010.

www.wapedia.mobi.sh

   

JPAGE_CURRENT_OF_TOTAL

HNB tečajna lista

12.11.2019
Srednji
JPY JPY
100
6,177876
CHF CHF
1
6,768416
GBP GBP
1
8,631795
USD USD
1
6,732832
EUR EUR
1
7,427660
$ Odabir valute
= Odabir valute